Studiekring Historische Cartografie

Het begrip "Landverkenningen"(Engels:views)is al zeer oud en zeker niet "bijzonder". Teneinde vertrouwd te raken met een onbekende kust, werden en worden nog steeds heden ten dage in sommige zeekaarten (navigatiekaarten), maar vooral in de zeemansgidsen "landverkenningen" opgenomen. Landverkenningen zijn tekeningen (in zeemansgidsen nu ook vaak foto's) van het aanzicht van delen van de kust. Ze worden gemaakt vanaf een bepaalde positie op zee, die soms in zeekaarten wordt aangegeven met "See View". De coördinaten of de peiling met afstand van deze positie worden onder de desbetreffende landverkenning vermeld. Op landverkenning worden belangrijke punten zoals bergtoppen, duintoppen, kerktorens en gebouwen duidelijk aangegeven, zodat men deze punten gemakkelijk vanuit zee kan herkennen. Van belangrijke vuurtorens en bakens worden wel aparte figuren gegeven.Binnen de "studiekring Historische Cartografie", is expertise met nautische kennis bij de leden aanwezig en zijn er interessante details op deze aanloopkaart van de cinque port loods George Wilkinson te vertellen.

Volgens Prof.Dr.ir.C. Koeman is het aan de amoureuze verwikkelingen van de Engelse Koning Hendrik VIII te danken dat we zeer vroege informatie hebben over het verloop van het Spanjaardsgat, het Marsdiep, de ligging van de Haaksgronden en de verdere toegang en vaart naar en in de Zuiderzee. Ter voorbereiding van zijn plan om in 1539 Anna van Kleef over zee naar Engeland te laten brengen liet hij in dat jaar twee ervaren zeelieden, Richard Couche uit Dover, ook een cinque port pilot en een zekere John Aborough, die reeds eerder geheime missies in de lage landen had volbracht, de vaart door het Marsdiep naar Harderwijk verkennen. Door Harderwijk, gelegen in het land van de Hertog van Gelre, als inscheephaven te gebruiken, wilde Hendrik VIII vermijden, dat hij Keizer Karel V om een doorreisverlof naar Calais moest vragen. De oudste in de Nederlanden gedrukte leeskaart verscheen in 1532 te Antwerpen. Aanvankelijk nog zonder tekeningen en kaarten, maar vermoedelijk in 1544 als eerste Nederlandse leeskaart voorzien van tekeningen met kustprofielen, ook wel "opdoeningen" genoemd. De nautische kaart van de cingue port pilot George Wilkinson die sedert 1840 woonachtig was te Deal, 47 Lower Street, is een combinatie van een aanloopkaart en een leeskaart voorzien van tekeningen met kustprofielen.
( "Deal" is a market and corporate town 72 miles East by South from London, between Ramgate and Dover on "the Downs" in the Strait of Dover).

Omdat driemaal Scheepsrecht is; kunnen we nog opmerken dat deze kustprofiel kaart van George Wilkinson met opdoeningen van de Hollandsche, Zeeuwsche en Vlaamsche kust geen Nederlandse kaart kan wezen.Voor zover bekend, heeft bijvoorbeeld Twente geen kustlijn!Het gaat hier echt om de Hollandse, Zeeuwse en Vlaamse kust.
Ook is niet zeker dat deze kaart is gemaakt in 1851. Onder de "Scale of Nautic Miles" staat genoteerd: - superannuated 23rd. Nov.1851 -, hetgeen betekent: too old for work or use;(colloq) old-fashioned or out of date. Verouderd dus!
Opvallend is nog dat op het aanloopkaartje, herkenbaar door het aangeven van dieptecijfers, onder het eiland Texel op ongeveer 1,5 mijl een aanbevolen ankerplaats wordt aangegeven d.m.v. een getekend ankertje.
Zeer opvallend op dit privekaartje van de cinque loods George Wilkinson is het feit dat hij voor zijn kustverkenning in Zeeland en Vlaanderen, de kerktorens benoemd en aangeeft door middel van vliegende meeuwen. Zo kent bijvoorbeeld de torens van het plaatsje Brugge (Bruges) twee meeuwen.

Bronnen:

S.J.Fockema Andreae en C.Koeman.
Oude kaarten en hun makers.
Fibula-Van Dishoeck*Bussum* 1975

A.S.Hornby. with A.P.Cowie.
Oxford advanced learner's dictionary of current english.

Leunen van P. en J.E.W.Smith.
Zeekaarten.
Educaboek-Stam Technische boeken.

Prof.Dr.IR.C.Koeman.
Geschiedenis van de kartografie van Nederland.
Zes eeuwen land- en zeekaarten.
Canaletto-Alphen aan den Rijn.

The Mariner's Handboek.
NP 100. Admiralty Charts and Publications.
Published by the Hydrographer of the Navy.

Mark Frost.
Dover Museum, Market Square, Dover, Kent, CT16 1PB