Go directly to contentHome arrow Logboek arrow Leeuw, paard of persoon als cartografische voorstelling dinsdag, 30 september 2014  
Kaart van Enschede

Studiekring Historische Cartografie

Navigatie
Home
Studiekring
Programma
Logboek
Kaarten
Links
Contact
Volg ons

RSS Cartografie op Twitter

Wat is RSS?

Leeuw, paard of persoon als cartografische voorstelling Print
Een bijdrage van Yvette Hoitink   
maandag, 17 september 2007

De Leo Belgicus is ťťn van de beroemdste kaarten van Nederland. Maar ook van andere landen zijn kaarten bekend in de vorm van dieren of personen. Net als de Leo Belgicus hadden deze kaarten vaak een politieke ondertoon.

Leo Belgicus

De Leo Belgicus werd bedacht door de Oostenrijker Michael Aitsinger. Hij maakte de eerste leeuwenkaart aan het eind van de zestiende eeuw. In de zeventiende eeuw volgden diverse kaartenmakers zijn voorbeeld.

Eťn van de beroemdste leeuwenkaarten is die van Claes Janszoon Visscher uit 1609. Deze kaart werd gemaakt aan het begin van het Twaalfjarig Bestand tussen de Nederlanden en Spanje. Deze periode van Vrede wordt gesymboliseerd door het ingepakte zwaard in de klauw van de leeuw.

Kaart
Leo Belgicus, Claes Janszoon Visscher, 1609

Aan het eind van de Tachtigjarige Oorlog maakte Visscher opnieuw een Leo Belgicus. Deze kaart toont alleen Holland, als machtigste provincie van de Republiek. Deze kaart staat in het teken van handel en welvaart.

Kaart
Leo Belgicus, Claes Janszoon Visscher, 1648

Een andere vorm van de leeuwenkaart toont de Republiek der Zeventien Verenigde Nederlanden als staande leeuw. Door de kaart met het noorden naar rechts te tekenen, ontstaat een totaal ander kaartbeeld doordat de leeuw nu op vier poten staat en naar links kijkt. De kaart werd gemaakt door Hendrik Doncker in het laatste kwart van de zeventiende eeuw.

Kaart
Leo Belgicus, Hendrik Doncker, laatste kwart 17e eeuw

Bron: Leeuwenkaarten in Atlas van Gijn (cultuurwijzer) en Kaartencollectie Universiteitsbibiliotheek Amsterdam (UvA)

AziŽ als paard

Een buitenlands voorbeeld van een kaart in de vorm van een dier wordt gevormd door deze voorstelling van AziŽ als het mythologische paard Pegasus. Deze kaart komt voor in Heinrich Buntings Itinerarium Sacra Scripturae ('Reizen uit het Heilige Schrift') uit 1581. Deze publicatie bevatte naast correcte kaarten van het Heilige Land ook een drietal fantasiekaarten, waaronder deze.

Kaart
AziŽ als paard, Heinrich Bunting, 1581

De complete titel van de kaart luidt Asia Secunda Pars Terrae in Forma Pegasir ('AziŽ, het tweede deel van de wereld, in de vorm van Pegasus'). Het gevleugelde paard Pegasus komt voor in de Griekse mythologie. Deze niet-Christelijke achtergrond maakt het erg bijzonder dat deze kaart is opgenomen in een werk over het Heilig Land.

De kaart toont Pegasus in goede verhoudingen Ė AziŽ zelf is vervormd om het beeld passend te maken. Te zien is hoe het hoofd van Pegasus (Turkije) Europa likt. Langs de nek stromen de Eufraat en de Tigris. Het achterste van het paard geeft Oost-IndiŽ weer, waaronder voormalig Nederlands-IndiŽ.

Bron en meer informatie: Licking Europe Ė Asia as a horse (Strange maps)

Engeland als persoon

Het laatste voorbeeld toont Engeland ten tijde van de Franse revolutie. Engeland wordt voorgesteld door een persoon (John Bull) die door een wind te laten de Franse schepen terugblaast richting Frankrijk. Zo wordt een invasie van Franse troepen in Engeland voorkomen.

Kaart
A new map of England and France, James Gillray, 1793

De kaart werd in 1793 gemaakt door James Gillray. Gillray was bekend vanwege zijn vele karikaturen over sociale en politieke thema's. De volledige titel luidt A New Map of England and France. The French Invasion; - or - John Bull Bombarding the Bum-Boats

Bron en meer informatie: John Bull bombarding France with bum-boats (Strange maps)

Aanvullingen?

Kent u meer kaarten met personen of dieren als voorstelling? Geef dat dan door via het contactformulier zodat we dit artikel uit kunnen breiden.

Geographical fun by Aleph

Satyrische kaart van Europa uit 1870

Er is 2 keer gereageerd op dit artikel

Judith schreef op 11-03-2008:
De eerste afbeelding is de Bestandsleeuw uit 1648, de tweede is de Leo Hollandicus. Meer hierover in H.A.M. van der Meijden: Leo Belgicus: an illustrated and annotated cartography.


Gast schreef op 12-09-2009:
Een heel interessante bijdrage, maar mogen wij wijzen op een aantal kleine onjuistheden?

De "Leo Belgicus" is niet ťťn van de beroemdste kaarten van Nederland, m.a.w. van het hedendaagse Koninkrijk der Nederlanden, maar van de vroegere Nederlanden, ook bekend als de Zeventien ProvincieŽn, een gebied waarvan ook BelgiŽ, Luxemburg, en een deel van Noord-Frankrijk deel uitmaakten, zoals op die kaarten duidelijk te zien is. De humanisten verwezen naar die Nederlanden in het Latijn als "Belgium", vandaar de benaming "Leo Belgicus", een term waarvan de correcte vertaling "Leeuw der Nederlanden" is.

Het Twaalfjarig Bestand was geen verdrag tussen de Nederlanden en Spanje, maar tussen de vrijgevochten zeven noordelijke provincies van de Nederlanden, die voortaan een republiek vormden, en Spanje, dat de rest van de Nederlanden, de zuidelijke provincies dus, bleef bezetten.

Een "Republiek der Zeventien Verenigde Nederlanden" heef nooit bestaan, alleen een republiek der zeven noordelijke provincies van de Nederlanden.

Meer details over dit alles zijn te vinden in ons artikel "BelgiŽ: Geschiedenis van de oude naam van een jong land", te vinden op http://users.telenet.be/michel.vanhalme/hermes29.htm

Met vriendelijke groeten,

Jacques R. Pauwels en Roger Buysse,
Brantford, Ont.
Canada

Vanwege een grote hoeveelheid spam (ongewenste reacties) is de commentaarfunctie uitgeschakeld. U kunt niet meer reageren op artikelen.
J! Reactions • General Site License
Copyright © 2006 S. A. DeCaro
 
< Vorig
Verwante artikelen
Nieuw op de site
Buiten de deur