Studiekring Historische Cartografie

Na een grondige restauratie is de beroemde atlas van Ortelius "Theatrum Orbis Terrarum" terug in het Stadsarchief en Athenaeumbibliotheek in Deventer. De atlas is ook integraal online beschikbaar.

Atlas van Ortelius

Abraham Ortelius stelde in 1570 zijn meest invloedrijke werk, de wereldatlas Theatrum Orbis Terrarum, samen. Deze atlas bevatte nagenoeg geen eigen kaarten, maar bundelde 53 kaarten van andere meesters met bronvermelding. Voorheen waren enkel bundelingen van ongelijksoortige kaarten uitgebracht, sommige op maat en bestelling. Ortelius echter liet de kaarten voor deze atlas alle in dezelfde stijl en op dezelfde maat op koperplaten graveren, logisch geordend naar continent, streek en staat. Ortelius voorzag de kaarten bovendien van een beschrijvend commentaar en doorverwijzingen op de keerzijde. Zo werd voor het eerst alle West-Europese kennis van de wereld samengebracht in één boek.

Het voornaamste werk van Ortelius bestond dus uit het bijeenzoeken van de beste kaarten, ze te verfijnen, te combineren tot één kaart of juist op te splitsen over meerdere, en ze op dezelfde maat te brengen (folia van ongeveer 35 x 50 cm). Hij ging echter niet zover ook de naamgeving en plaatscoördinaten gelijk te trekken.

Kaart van Gelre en omliggende gebieden

Restauratie van de Deventer atlas

Het Stadsarchief en Athenaeumbibliotheek (SAB) Deventer bezit een exemplaar van de beroemde atlas. Wereldwijd zijn er maar 9 exemplaren bewaard gebleven. In het bezit van het SAB is de laatste editie van de atlas uit 1611, die bestaat uit 128 kaarten. De atlas is al ruim twee eeuwen in het bezit van de instelling en komt oorspronkelijk uit de verzameling van de voormalige universiteit van Harderwijk.

Detail van de kaart van Gelre en omstreken, met Twente

De eeuwen hadden echter wel hun sporen nagelaten. De atlas lag uit de band en verschillende kaarten waren gevouwen, verkleurd of aangetast door vocht. Als onderdeel van een groot restauratieproject is de atlas gerestaureerd. De restaurator wist bijvoorbeeld watervlekken weg te krijgen door gebruik te maken van speciale droogreinigingstechnieken.

Ook is de atlas integraal gedigitaliseerd. Door de atlas online beschikbaar te stellen, kunnen mensen de kaarten bekijken zonder dat die verder schade oplopen.

Bronnen en meer informatie

• Herman van Amelsvoort: "Eeuwenoude atlas topstuk archief", in: De Stentor, 2 december 2009. Met hartelijke dank aan Bart Lenselink voor de attendering en het toezenden van het artikel.
• Online versie van de Deventer atlas van Ortelius
• Abraham Ortelius (Wikipedia)
• Theatrum Orbis Terrarum (Wikipedia)
• Abraham Ortelius (kaartencollectie Universiteit van Amsterdam). Bevat overzicht van kaarten en atlassen van Ortelius bij de UvA.
• Cartographica Neerlandica, gespecialiseerd in verkoop en beschrijven van kaarten van Ortelius

Er heeft 1 persoon gereageerd op dit artikel

Joop Schuite schreef op 17-12-2009:

We zijn bij het SAB maar wat trots op het bezit van deze prachtige atlas.
Ikzelf voel het als een grote eer dat ik me bezig mag houden met het opniew rubriceren en beschrijven van de unieke, voornamelijk met manuscriptkaarten gevulde "Planoramakast" van het SAB, samen met Annelien Keen.

Plaats een reactie op dit artikel.
Naam :
Reactie :

J! Reactions • General Site License
Copyright © 2006 S. A. DeCaro