Op 23 juli 2021 verscheen een artikel in het Dagblad van het Noorden over een unieke kaart van Groningen die door historicus Frans Westra in een Duits archief werd ontdekt.

Dat was wel even een bijzonder moment voor historicus Frans Westra uit Haren toen hij in het staatsarchief van Marburg een stokoude kaart van de stad Groningen vond. Hij deed onderzoek naar de betrekkingen tussen Groningen en Hessen in de 17e eeuw en stuitte op de uniek plattegrond van Groningen, gemaakt eind zestiende eeuw.

De door historicus Frans Westra in een Duits archief gevonden kaart.
De door historicus Frans Westra in een Duits archief gevonden kaart.

Oude kaarten zijn er wel meer. Kaarten van eind zestiende eeuw zijn al behoorlijk wat zeldzamer, maar eind zestiende-eeuwse kaarten van de stad waarop de straatnamen zijn aangegeven, dat mag wel een bijzonderheid heten. Stadshistoricus Jan van den Broek werkt nu samen met Frans Westra aan een publicatie in het historische periodiek Stad en Lande, waarin vaak lokale historici de geschiedenis van stad en ommeland belichten. Hij legt uit hoe bijzonder de vondst is.

,,Je moet wel opletten, want de kaart is als het ware op de kop getekend”, zegt Jan van den Broek. ,,Dus het noorden is beneden en het zuiden is boven. Wat dan meteen opvalt, is de dwangburcht aan de zuidkant van de stad die daar in opdracht van Alva is neergezet.”

Grote Markt heette nog Brede Markt

Wat verder opvalt, is dat de Grote Markt destijds nog de Brede Markt heette. En wat nu de Waagstraat heet, was toen de Soepstraat. Ook bijzonder om te zien: de lay-out van de stad was eeuwen geleden amper anders dan nu: het losse pand op de kop van de Heerestraat, waarin nu Bakker Bart zit, was destijds ook een solitair pand. De Heerestraat werd richting het zuiden ook al breder. De Oude Kijk in ’t Jatstraat lag vroeger ook al in het regelrechte verlengde van de Folkingestraat. Alleen waar nu De Beurs staat, daar was destijds nog niks.

‘Deze kaart is heel bijzonder’

Van den Broek: ,,Deze kaart is heel bijzonder. Het komt nooit voor dat er straatnamen zijn aangegeven op dergelijke kaarten uit die tijd.”

Stadsplattegronden werden veelal gemaakt in opdracht van iemand die wilde weten hoe de vestingwerken waren opgebouwd, legt Van den Broek uit. ,,De aandacht ging vooral uit naar de verdedigbaarheid van steden. Dat was de reden dat ze werden gemaakt.” Beroemd zijn de stadskaarten van cartograaf Jacob van Deventer. Hij bracht in de tweede helft van de zestiende eeuw vrijwel alle steden in het rijk van Philips de Tweede in kaart. ,,Op een manier die nu nog respect afdwingt.”

Van den Broek schat dat de nu opgedoken kaart van de stad tien jaar ouder is dan de meeste kaarten van Van Deventer. ,,Waarschijnlijk was het een lokaal of regionaal project, met een lokale opdrachtgever.”

Wie die opdrachtgever was en hoe de kaart uiteindelijk in Hessen in het archief terecht is gekomen? Van den Broek weet het niet. ,,En in het archief van Marburg hebben ze ook geen idee. Maar die kaart is er niet zomaar terechtgekomen. Zeker lijkt wel dat er destijds banden waren tussen Groningen en Hessen.”

Bron: Artikel van Bram Hulzebos in het Dagblad van het Noorden

Unieke kaart van binnenstad Groningen duikt op in Duits archief
Getagd op:            

2 gedachten over “Unieke kaart van binnenstad Groningen duikt op in Duits archief

  • 12 september 2021 om 19:40
    Permalink

    Is de kaart in hogere resolutie te zien? In deze versie zijn straatnamen precies niet leesbaar. Jammer!,

    Beantwoorden
    • 13 september 2021 om 15:41
      Permalink

      Helaas hebben wij geen hogere resolutie van de kaart. Ik raad u aan om contact op te nemen met het staatsarchief in Marburg.

      Beantwoorden

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *