De locatie : Auditorium  van Museum Hengelo, Beekstraat 51, Hengelo. Het is 5 minuten lopen vanaf bus- en treinstation Hengelo.

Er is een grote parkeergarage direct onder naastliggende perceel toegankelijk via de Marskant, direct voor het museum is geen parkeergelegenheid, Museum Hengelo.

De bijeenkomsten beginnen alle om 10.00 uur en eindigen tussen 12.00 en 12.30 uur, wijzigingen voorbehouden. Zaal open om 09.30 uur.

De bijeenkomsten zijn gratis toegankelijk voor leden van de studiekring. Bent u geen lid maar wilt u een keer een bijeenkomst bijwonen? Neem dan vooraf contact met ons op.

14 maart – Peter Heerink en Frank Roossink: een Historisch Geografisch Informatie Systeem

Verslag van een onderzoek van de toepasbaarheid van HGIS voor historisch onderzoek.
Peter Heerink licht toe: “Wij (Frank en Peter) nemen jullie mee op een zoektocht naar een Historisch Geografisch Informatie Systeem (HGIS) voor een historische organisatie.

Een HGIS maakt het mogelijk om historische bronnen – zoals kaarten, archieven en statistieken – te koppelen aan geografische locaties. Zo worden veranderingen in landschap, bebouwing en bestuur door de tijd zichtbaar en analyseerbaar. Dankzij open data, zoals kadasterkaarten, luchtfoto’s en gegevens uit de Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG), is het tegenwoordig mogelijk om zulke systemen steeds rijker en nauwkeuriger op te bouwen.
De presentatie begint met mijn eerdere pogingen om organisaties zoals de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) en provinciale cultuurinstellingen te bewegen een GIS-basisset beschikbaar te maken voor historische organisaties. Dat is helaas niet gelukt. Inmiddels bieden open data, open-source software zoals QGIS en betaalbare cloudopslag echter nieuwe kansen om dit zelf te ontwikkelen.

Daarna neemt Frank jullie mee in zijn zoektocht naar luchtfoto’s uit de laatste jaren van de Tweede Wereldoorlog. Hij laat zien hoe hij deze beelden heeft opgespoord, geanalyseerd en stap voor stap heeft leren georefereren zodat ze bruikbaar worden binnen een GIS-omgeving. Vervolgens toont hij hoe deze data kan worden gepresenteerd en gedeeld via webkaarten, onder andere met de qgis2web-plugin en QGISCloud, waardoor historische informatie ook online toegankelijk en interactief te verkennen wordt.

Onze zoektocht is nog lang niet voorbij. We laten ook zien hoe je QGIS installeert en instelt, en hoe je eerste stappen zet met historische achtergrondkaarten, BAG-data en bouwgegevens voor stadsontwikkeling. Daarnaast tonen we hoe je een stratendatabase opzet en deze koppelt aan metadata van foto’s en een MediaWiki-omgeving. Zo bouwen we stap voor stap aan een praktisch HGIS voor historisch onderzoek.”

====

  • za
    14
    feb
    2026

    Hoe een klein kikkerlandje de natte natuur naar zijn hand zette

    10.00 - 12.00Museum Hengelo (O)

    Lezing over de historische waterschapsatlas door Tjirk van der Ziel. Hij is schrijver, geograaf en ruraal socioloog. Hij is tevens lid van onze Studiekring Historische Cartografie.

    Tjirk geeft hier de beschrijving van zijn lezing:

    Hoe een klein kikkerlandje de natte natuur naar zijn hand zette
    Lezing over de historische waterschapsatlas
    Het mag gerust wonderbaarlijk worden genoemd dat een van de welvarendste naties ter wereld zich uitgerekend in de grootste delta van Europa heeft genesteld. Want door de vele moerassen op de zandgronden en de slappe veenbodem in het westen met voortdurende overstromingsgevaar vanuit de zee en de grote rivieren waren droge voeten beslist geen vanzelfsprekendheid, laat staan dat daar een succesvol bestaan kon worden opgebouwd.

    Maar onze voorouders lieten zich niet van de wijs brengen: zowel het land als de ligging boden volop kansen, en zo bonden zij de strijd aan met de natuurlijke elementen. Het werd knokken, pionieren, uitproberen en soms bijna ten onder gaan, waarbij al snel duidelijk werd dat alleen met samenwerking de weg vooruit kon worden ingeslagen. Vooral vanaf het jaar 1000, toen de bevolking sneller begon te groeien en de handel goed op dreef kwam, bleek georganiseerd waterbeheer letterlijk van levensbelang. Dus werd er overal flink gegraven, afgedamd en ingepolderd, opgehoogd en bedijkt, eerst op lokaal niveau en vanaf de late Middeleeuwen steeds vaker ook op regionaal niveau, tot in de negentiende eeuw de
    landelijke overheid de regie naar zich toetrok en landelijk beleid begon te ontwikkelen – ziehier in een notendop de natte geschiedenis van Nederland door de oogharen van de waterschappen, tegenwoordig dankzij fusies 21 in totaal.

    De Historische Waterschapsatlas beslaat acht eeuwen van omgaan met het water en toont naast rampzalige tegenslagen ook
    verbluffende staaltjes van watermanagement aan de hand van kaarten en afbeeldingen. Met die vracht aan kennis en ervaring gooit ons land internationaal hoge ogen waar het gaat om nieuwe uitdagingen zoals voldoende drinkwater en stijgende zeespiegels, maar hier geldt
    wel het adagium dat een geslaagd en triomfantelijk verleden geen garantie is voor de toekomst.

    https://www.historischecartografie.nl/publicaties/2025/09/historische-waterschapsatlas/

    Bron: Beschrijving lezing door Tjirk van der Ziel