Wie bezat in 1832 een bepaald huis of perceel? Waar lagen akkers, weilanden en gebouwen en waarvoor werd de grond gebruikt? Met het vernieuwde HisGIS is een groot deel van die informatie nu op perceelniveau digitaal te onderzoeken.
Op 22 september 2026 is de vernieuwde versie van HisGIS officieel gelanceerd. Het Historisch Geografisch Informatiesysteem ontsluit het oudste kadaster van Nederland en bevat informatie over ongeveer drie miljoen percelen. Het platform is vernieuwd met bijzondere aandacht voor duurzaamheid, gebruiksvriendelijkheid en toegankelijkheid voor een breed publiek.
Het kadaster van 1832 als basis
HisGIS ontstond ruim twintig jaar geleden bij de Fryske Akademy. De basis wordt gevormd door het oudste Nederlandse kadaster uit de periode 1812–1832. Per perceel kunnen historische gegevens worden gekoppeld aan de kaart. Daardoor wordt bijvoorbeeld zichtbaar wie eigenaar was, welk beroep iemand uitoefende en hoe grond en gebouwen werden gebruikt.
Het project begon in Friesland, maar werd vervolgens uitgebreid. Groningen werd in 2010 toegevoegd, waarna Utrecht, Overijssel, Noord-Holland, Drenthe, Noord-Brabant, Gelderland, Limburg, Zeeland en Zuid-Holland volgden. Daarmee ontwikkelde HisGIS zich tot een landelijke infrastructuur voor historische geografische gegevens.
Voor historische cartografie is vooral de mogelijkheid interessant om verschillende geografische en historische gegevens met elkaar te verbinden. Het kadaster van 1832 fungeert daarbij als geografische onderlegger waarop andere historische kaartlagen en gegevens kunnen worden geprojecteerd.
Van bèta naar vernieuwd platform
In maart 2026 werd al een nieuwe bètawebsite beschikbaar gesteld. Gebruikers werden toen uitgenodigd om de nieuwe omgeving uit te proberen en feedback te geven. Met de lancering van 22 september is een volgende belangrijke stap gezet.
De verdere ontwikkeling vindt plaats binnen het KNAW Humanities Cluster, samen met het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis. HisGIS wordt daarmee verder ingebed in de nationale digitale onderzoeksinfrastructuur voor de geesteswetenschappen. De kwaliteitsimpuls werd mede mogelijk gemaakt door financiering van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed en het ministerie van OCW.
HisGIS is niet alleen bedoeld voor wetenschappelijk onderzoek. Ook archieven, musea, archeologen, historische verenigingen, genealogen en andere geïnteresseerden kunnen ermee onderzoeken hoe plaatsen, eigendom en landschap in de negentiende eeuw waren georganiseerd.
Gegevens
Naam: HisGIS – Historisch Geografisch Informatiesysteem
Basis: oudste Nederlandse kadaster, 1812–1832
Omvang: circa 3 miljoen percelen
Vernieuwde versie gelanceerd: 22 september 2026
Betrokken organisaties: KNAW Humanities Cluster, IISG en Fryske Akademy
Toegang: gratis online
Meer weten over de vernieuwing van HisGIS? De Fryske Akademy beschrijft de geschiedenis van het project, de mogelijkheden van het vernieuwde platform en de verdere ontwikkeling ervan.
Lees meer bij de Fryske Akademy