In augustus 2026 verscheen de tweede, licht gewijzigde druk van de Landschapsbiografie van de gemeente Groningen van Jeroen Wiersma en Theo Spek. Het rijk geïllustreerde boek vertelt aan de hand van landschapsonderzoek, historische ontwikkelingen en vele kaarten hoe het gevarieerde landschap rond de stad Groningen is ontstaan.
Van Hondsrug tot kleilandschap
Wie vanuit de stad Groningen verschillende richtingen uitgaat, komt in opvallend uiteenlopende landschappen terecht. Ten zuiden van de stad liggen rond Haren, Glimmen, Onnen en Noordlaren oude esdorpenlandschappen. Rond het Paterswoldse Meer, de Onlanden, Engelbert en Harkstede vinden we middeleeuwse veenlandschappen, terwijl rond Leegkerk, Thesinge en Ten Boer juist het open kleilandschap beeldbepalend is.
Die verschillen hebben een lange geschiedenis. De huidige gemeente omvat zand-, veen- én kleilandschappen. De stad Groningen zelf ligt op het noordelijke uiteinde van de Hondsrug, met aan weerszijden voormalige venige beekdalen. Natuurlijke processen vormden de ondergrond, waarna generaties bewoners het landschap verder veranderden door ontginning, bewoning, landbouw en waterbeheer.
De landschapsbiografie probeert deze verschillende tijdlagen zichtbaar te maken. Niet alleen de ontstaansgeschiedenis wordt beschreven, maar ook wat daarvan tegenwoordig nog in het landschap herkenbaar is.
Kaarten als sleutel tot het landschap
Voor liefhebbers van historische cartografie is vooral de belangrijke rol van kaarten interessant. De publicatie bevat veel kaarten waarmee ontwikkelingen en landschappelijke structuren inzichtelijk worden gemaakt. De Geodienst van de Rijksuniversiteit Groningen werkte mee aan de vervaardiging daarvan.
Een bijzonder voorbeeld is de synthesekaart. Daarop zijn de kernkarakteristieken die verschillende perioden in het landschap hebben achtergelaten gezamenlijk in kaart gebracht. Zo ontstaat als het ware een cartografische samenvatting van de landschapsbiografie.
Het boek laat daarmee goed zien hoe cartografie kan worden gebruikt om een landschap niet alleen te beschrijven, maar ook te leren lezen. Oude patronen in wegen, verkaveling, bewoning en waterstructuren krijgen betekenis wanneer ze worden gekoppeld aan de ontwikkeling van het landschap.
Van onderzoek naar boek
De landschapsbiografie werd in opdracht van de gemeente Groningen opgesteld door het Kenniscentrum Landschap van de Rijksuniversiteit Groningen, onder leiding van prof. dr. ir. Theo Spek. Jeroen Wiersma en Theo Spek voerden daarvoor uitgebreid landschapsonderzoek uit.
Het onderzoek heeft ook een praktisch doel. De gemeente gebruikt de opgedane kennis bij het beschermen van landschappelijke en cultuurhistorische waarden en bij toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen. De landschapsbiografie vormt daarvoor samen met de Landschapskoers Groningen een belangrijke kennisbasis.
Boekgegevens
Titel: Landschapsbiografie van de gemeente Groningen
Auteurs: Jeroen Wiersma en Theo Spek
Uitgever: Erfgoed Uitgevers
Druk: tweede, licht gewijzigde druk
Verschenen: augustus 2026
Uitvoering: hardcover
Omvang: 200 pagina’s
Formaat: A4
ISBN: 978-90-836682-0-8
Prijs: € 25,00
Bekijk de Landschapsbiografie bij Erfgoed Uitgevers
Bekijk en download de Landschapsbiografie bij de gemeente Groningen